…На спатканне з вечнасцю

Антон Янкоўскі закончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт культуры і мастацтваў па спецыяльнасці “Рэжысура народных абрадаў і свят”, працуе выкладчыкпм у Гродзенскім каледжы мастацтваў. Першая кніга “Анёл з васільковымі вачыма” выйшла ў 2010 годзе.

“Белыя рамонкі” – другі зборнік вершаў Антона Янкоўскага – мае пазнаку “Прысвячаецца светлай памяці маёй матулі Ірыны Тадэвушаўны Янкоўскай”. Малады паэт знаходзіць пяшчотныя і пранікнёныя словы для адухаўлення памяці сваёй матулі, у яго свядомасці назаўсёды знітаваны два вобразы – матуля і Анёл… Так было пры жыцці… Яшчэ мацней гэта адчуваецца пасля таго, як мама адышла ў вечнасць… Першы раздзел кнігі так і называецца: Матуля Анёлам стала. Успаміны раняць памяць, лірычны герой адчувае некаторую разгубленасць перад гэтай нечакана-вялікай стратай:

Пустым стаў дом,

нямая цішыня…

і толькі рэхам

старыя фотаздымкі

спяваюць

калыханку… (“Маме”)

Ён пакутуе, ён асэнсоўвае тое, што адбылося (“А Бог забраў, бо у Яго вачах, / была Анёлам ты…»), шукае паразумення з Небам і светам:

Ды кажуць ветры,

Што на нябёсах ёй утульна –

І заквітнелі ля магілы

Рамонкі!

Белыя рамонкі…

Гэтыя рамонкі, сфатаграфаваныя аўтарам, вынесены на вокладку кнігі: адзін – яскравы, выразны, з раздзеленымі пялёсткамі; другі – размыты, невыразны, на мяжы рэальнага і ўяўнага: пялёсткі-крылы –фантом святла – душа …

Станам душы лірычнага героя абумоўлена і назва аднаго з раздзелаў кнігі “Скрыжаванне”. Скрыжаванне – месца запавольвання крокаў:

“… патрэбен прыпынак, /каб сесці ў цішы, /адказы знайсці /і асэнсаваць – /хто ты?.. (“Стаміўся”); скрыжаванне абвастрае роздум:: “Куды спазаранку імкнуся? Чаго дасягнуць я хачу?” (“Куды я імкнуся?”), “Ты адзін і завеі. /І ніхто не напіша табе, Што ў думках табою жыве!” (“Ніхто”). Патрэбна некаторая мужнасць, каб зрабіць адкрытае прызнанне свету:

Я разгубіўся…

Хто ў жыццё ператварае

Жаданні сумных пілігрымаў?

Ізноў пад тоўстым слоем грыму

Сваё нутро штодзень хаваю

Ад сябе…

Я разгубіўся…

Руку мне

Працягні…

Але наяўнасць душы, прысутнасць у ёй Бога і веры, прысутнасць – не знешняя, не фармальная, а тая, што з’яўляецца сутнасцю чалавека, яго ўнутраным духоўным напаўненнем – дапамагаюць лірычнаму герою быць адкрытым і мужным. Болей за тое – даюць надзею, што гэтае часовае скрыжаванне і шляху, і духу будзе абавязкова пераадолена:

Жыве надзея:

выберу сумленна

свій шлях на ростанях святла і цемры.

(“Жыве надзея”)

Радзіма для паэта – адна з тых цаглінак, што з’яўляюцца асновай жыцця; адна з тых складнікоў, без якога ніколі не адбудзецца чалавек і грамадзянін. У Антона Янкоўскага, нягледзячы на яго малады ўзрост. вельмі глыбокае, я сказалаб, – генетычнае пачуццё Радзімы:

…я малюся

За край, дзе нарадзіўся,

Дзе бегаў басанож,

З расою сустракаў світанак –

І рэха голасам матулі

Спявае песні мне

аб Беларусі!

(“Бяжыць дарога стужкай…”)

Лейтматыў Радзімы выразна прысутнічаў у першай кнізе паэта “Анёл з васільковымі вачыма”, дзе лірычны герой вельмі цвёрда абазначыў мэту свайго жыцця:

Я збудую сабе краіну

Па запавеце роднай матулі.

Назаву я яе – Беларуссю,

І нікому скарыць не дазволю!

Тут яскрава выяўляецца яшчэ адна мадэль адносін, мадэль узаемадачынення: матуля і Радзіма – матуля-Радзіма . (Першая: матуля і Анёл – матуля-Анёл.) Матуля – як першапачатак Радзімы… Радзіма пачынаецца з матулі: з яе песні, з іншых праяў жыцця – матуліных, і заканчваецца – як вынік – яе запаветам… І таму адчуванне, што матуля з заканчэннем свайго зямнога жыцця не знікае: яна мае працяг у Радзіме (а не толькі – у вечнасці) – не пакідае чытача на працягу ўсёй кнігі.

Верш “Калі ты ад Радзімы на сотні кіламетраў…” можна лічыць праграмным – вызначальным у раздзеле кнігі “…Вязе аўтобус на Радзіму”: ён выразна высвечвае маральныя і грамадзянскія прыярытэты маладога аўтара. А. Янкоўскі нават і слова “радзіма” (”… і зноў сэрца расцвітае/ і мовай продкаў паўтарае/ імя сваёй малой Радзімы/ светлай – /Нача!” ) не можа – і не хоча! – напісаць з малой літарыі насуперак моўным стандартам піша яго з вялікай! А верш “Я за ідэю!” – гэта ўжо асабісты маніфест ( а можа – маральны і грамадзянскі кодэкс адначасова!) аўтара.

Я за ідэю!

Я за жыццё з надзеяй!

За веру я і за любоў!

За валадарства шчырых слоў!

Я за імкненне свет змяніць!

За тое я – каб жыць! –

вось так дзёрзка, па-максімалісцку заяўляе лірычны герой. І ў канцы верша яшчэ ўзмацняе – удакладняе – сваю думку: “Я за ідэю–/ Начы быць адданым!” Немагчыма не сказаць, што Антон стварыў сайт вёскі Нача, які ўжо дзейнічае болей за тры гады.(Пра гэты сайт і яго аўтара пісалі ў раённым і абласным друку.)

Пошукі кахання, расчараванні і страты, сустрэча і яднанне – тое кола тэм і вобразаў, якія аўтар акрэслівае ў раздзеле “Маё паветра”. Аднаіменны верш з гэтага раздзела найбольш яскрава перадае мажорна-трыумфальнае адзінства двух закаханых:

І разам дыхаем адным паветрам,

Аднымі думкамі, адною верай,

Бы птушак, лёгкасць уздымае ў неба

Смела!

І далей:

І адпускаем словы у паветра,

Яны ляцяць усмешкай цёплай светлай –

І верціцца для нас адных планета!

Ты – маё паветра!

А. Янкоўскі ўмее вельмі тонка і далікатна сказаць пра каханне: як,напрыклад, у вершы “Раптоўна” – пра нараджэнне кахання, у вершах “Я ўсё сваё жыццё цябе чакаў…” , Калі на зямлі застанемся удвух…” – пра чаканне гэтага вялікага і светлага пачуцця… Не толькі каханне., але і блізкія людзі, сябры, “любімая Гародня” – ствараюць “маё паветра” для лірычнага героя.

Антону Янкоўскаму ўласцівы і жартоўныя інтанацыі (“Я нарадзіўся ў заапарку…”, “Хамячок” ). Кніга “Белыя рамонкі” напісана верлібрам і сілаба-тонікай, але нават у рыфмаваных вершах адчуваецца свабоднае, разняволенае дыханне верлібра. Аўтар спрабуе сябе і ў прозе: апавяданні былі надрукаваны ў “Маладосці” і штотыднёвіку “Літаратура і мастацтва”.Галоўнае, што вызначае маладога паэта , – гэта шчырасць, пранікнёнасць. глыбіняі … трапяткія адносіны да верша:

Цішэй…

У кожным асобным вершы

трапеча жывое сэрца,

душа ажыўляе прастору

і ціха пяе наваколле

у вершах…

Для паэта кожны верш – як крупінка вечнасці:

Цішэй…

Цябе запрашаюць вершы

на спатканне

з вечнасцю…

Напэўна, так бывае толькі ў ідэале… Але ўсё вышэй сказанае дае падставу для надзеі, што і вершы Антона Янкоўскага, магчыма, калісьці патрапяць у прастору вечнасці.

Элеанора Пава