Шануй сваё!

Какоры, сітнік, рагойш…

А вы таксама не ведаеце, што азначаюць гэтыя словы? Тады мая вам парада: наведайцеся ў Залескі цэнтр этнакультурнай асветы “Спадчына”. Гэты асяродак нацыянальнай культуры месціцца разам з сельскай бібліятэкай у будынку сельскага Савета. Загадчык бібліятэкі-цэнтра Вольга Пачыкоўская не толькі патлумачыць вам, што азначаюць асобныя словы, але раскажа яшчэ шмат пра што. І раскажа, і прадэманструе, як і што рабілі з адпаведнымі экспанатамі гэтага цікавага музейнага пакойчыка, што створаны энтузіястамі пры сельскай бібліятэцы.

Любяць наведвацца сюды школьнікі не толькі вясковыя, але і гарадскія, якім у навіну, як калісьці вырошчвалі лён, які, аказваецца, гэта складаны тэхналагічны працэс – ператварэнне льнотрасты ў тканіну.

На сённяшні дзень у каталозе наведвальнікаў бібліятэкі больш за 700 пастаянных чытачоў, а іх колькасць будзе расці, таму што Вольга Андрэеўна разам са сваімі супрацоўнікамі і аднадумцамі ведае, чым прыцягнуць сёння як вяскоўцаў, так і гасцей. Не толькі ў Залескіх ваколіцах, але часам і за межамі нашага раёна шукалі і знаходзілі аматары даўніны розныя рэчы беларускага побыту, што выйшлі з ужытку, але застаюцца важнымі сведкамі гісторыі і культуры беларусаў. Для экскурсантаў тут падрыхтаваны некалькі расповедаў па розных тэматыках. Напрыклад, пра тое, як апрацоўвалі ў даўнейшыя часы лён, якія прылады выкарыстоўвалі. Створаны некалькі тэматычных экскурсій. Адна з іх пра тое, як лён вырошчвалі, рвалі, вязалі ў снапы, малацілі пранікамі, сцялілі па расе і чакалі пакуль ён “вылежыцца”, затым сушылі, трапалі траплом, ачышчаючы ад кастрыцы, часалі…

У экспазіцыі сабраны прылады працы для апрацоўкі ільну ў мінулым. Тут калаўрот, церніца, кросны, сукала, прасніца, матавіла і іншыя рэчы, без якіх не абыходзілася ні адна гаспадыня. А майстравалі гэтыя прылады з вялікай дбайнасцю і любоўю мужчыны-гаспадары. Некаторыя яшчэ і асабісты аўтограф пакідалі. Дзеля чаго, можна толькі здагадвацца: можа, каб пахваліцца сваім майстэрствам перад іншымі, а можа, з чыста практычнага пункту гледжання, каб часам хто-небудзь, пазычыўшы, не забыўся вярнуць назад уласніку. Тым не менш, захаваліся выдатна рэчы, што адслужылі свой тэрмін і састарэлі маральна, але не паламаліся, не сапсаваліся. Можна яшчэ і цяпер выкарыстоўваць той жа калаўрот ці кросны. Жывуць у Залессі і ваколіцах майстрыхі, чые рукі яшчэ памятаюць, як прасці кудзелю, як ткаць на кроснах, як вышываць цудоўныя ручнікі-абярэгі. Ёсць у экспазіцыі не толькі ручнікі, але і посцілкі, палавічкі, абрусы, вытканыя калісьці продкамі залескіх жыхароў. Знайшлі тут сваё месца ліхтары, гліняны посуд, іншыя рэчы з сялянкіх хат.

А яшчэ ў фондах цэнтра “Спадчына” ёсць цікавы альбом-каталог пра старажытныя рэцэпты розных страў, якія рыхтавалі мясцовыя гаспадынькі і на свята, і штодзень. Вось у гэтым альбоме і сустрэліся мне такія незразумелыя словы і аказалася, што рагойш – гэта пірог з мясным начыннем. А сітнік – гэта спецыяльны хлеб. Какоры – нешта накшталт пончыкаў. З цікавасцю даведалася пра мясцовы рэцэпт самаробных сыроў, якія давялося неяк пакаштаваць на свяце вёскі. І нічым не горшыя залескія сыры за галандскія, скажу я вам!

Ала СТРАШЫНСКАЯ.