Стравы народаў свету

Цэпеліны літоўскія

Гэта слова ўпершыню я пачула ад маці маёй літоўскай сяброўкі. Цёця Стася абяцала накарміць нас з Сабінай самай смачнай літоўскай стравай - цэпелінамі. На самой справе яны аказаліся звычайнымі беларускімі клёцкамі з мясам. Праўда, памерам былі ў тры разы большымі – сапраўдныя дырыжаблі “Граф Цэпелін” на талерцы. Невядома, каму першаму прыйшла ў галаву думка надаць гэтай страве імя паветранага апарата 20-х гадоў мінулага стагоддзя. Але назва замацавалася, і многія шчыра лічаць, што цэпеліны – слова літоўскага паходжання.

Даведка. Пабудаваны ў Германіі ў 1928 годзе паветраны карабель жорсткай сістэмы атрымаў сваю назву ў гонар піянера ў будаўніцтве дырыжабляў графа Фердынанда фон Цэпеліна. Гэты апарат меў самы шчаслівы лёс з усіх кіруемых паветраных караблёў свайго класу. Першы палёт “Граф Цэпелін” здзейсніў у верасні 1928 года, а на наступны год ажыццявіў першы ў гісторыі кругасветны пералёт, пераадолеўшы за 20 сутак больш як 34 тысячы км.

З часоў майго дзіцячага гасцявання ў невялічкім літоўскім гарадку Кайшадорыс запомніліся мне многія літоўская прысмакі. Але найсмачнейшымі лічыла я заўжды менавіта цэпеліны. Яны вельмі нагадвалі літоўскія калдуны, якія гатавала мая мама. На маё пытанне, чаму літоўскія, а не беларускія калдуны, мама адказвала: “Таму што беларускія называюцца клёцкі і яны без мяса”. Дарэчы, назву “літоўскія калдуны” давялося сустрэць на старонках кнігі “Сага Віленская” польскага пісьменніка Збігнева Жакевіча. І што дзіўна: аўтар засяроджвае ўвагу, што гэтыя калдуны гатуюцца не з бульбы, а з мучнога цеста, у якое закручваецца мясное начынне. Атрымліваецца нешта накшталт вялікіх пельменяў. Такую ж страву намнога раней згадвае ў “Дзённіках квестара” пісьменнік ХІХ стагоддзя, наш зямляк з-пад Войстама Ігнацы Ходзька. Пры чым называе іх “калдуны па-татарску”. Улічваючы, што ў радаслоўнай З. Жакевіча таксама ёсць татарскія карані, не падаецца дзіўным факт такога наймення.

Аднак вернемся да нашых цэпелінаў. Сярод знаёмых жыхароў Смаргоншчыны з літоўскімі прозвішчамі мне не пашчасціла знайсці таго, хто пагадзіўся б падзяліцца сакрэтам прыгатавання стравы. Таму я хачу прапанаваць рэцэпт сваёй знаёмай цёці Стасі Чэснакенэ, па якому сама гатую цэпеліны ўжо гадоў 40 і яшчэ ніхто не адмовіўся і не паскардзіўся. Больш таго, страва знікае з каструлі ўмомант, незалежна ад яе аб’ёму і колькасці клёцак у ёй. Адна з “разынак” стравы – спецыяльная падліва, простая ў прыгатаванні, але дужа апетытная.

Спачатку мы адварым некалькі бульбін. Пры гэтым памятаем, што суадносіны варанай і сырой бульбы павінны быць прыкладна 1:3. Звараную бульбу таўчом у кашу. Сырую чысцім і цяром на самай дробнай тарцы, затым адціскаем праз складзеную ў некалькі столак марлю, але адціскаем без фанатызму, акуратна. Вільгаць павінна застацца. Бульбяны сок пакідаем, каб ён адстаяўся і на дно посуду асеў крухмал. У сучасных гатунках бульбы яго бывае мала, таму я заўжды дадаю сталовую лыжку з коптарам крухмалу ў сумесь сырой і варанай бульбы. Крыху падсольваем яе. Каб цэпеліны не развальваліся, цёця Стася заўжды ўбівала туды яйка. Добра ўсё перамешваем.

Цяпер начынне. Калі хочаце, каб страва ўдалася на славу, фарш рыхтуйце самі і лепш са свініны. У мясны фарш я звычайна дадаю дробна парэзаную цыбулю, чорны перац, дробку сушанай пятрушкі і эстрагону, дробку молатай каляндры.

Ад бульбянога месіва бяром кавалачкі памерам з абрыкос і робім з яго аладку. У цэнтры кладзём мясны фарш і заварочваем яго ў бульбу. Надаём прадаўгаватую форму дырыжабля і апускаем у кіпень. Вару я цэпеліны на спакойным агні недзе каля 20-25 хвілін.

Самы цымус гэтай стравы ў падліве. У літоўскіх кафэ і рэстаранах, дзе мне даводзілася каштаваць гэту страву, робяць звычайна традыцыйны фірменны соус: дробна нарэзаныя і засмажаныя разам з цыбуляй скваркі, тушаныя ў смятане. Але ад маёй знаёмай літоўскай цёткі Стасі мне засталаўся рэцэпт яе “фірменнай” запраўкі. У 120 г смятаны яна дадавала 5-6 сярэдняга памеру зубчыкаў дробна стоўчанага часнаку. Старанна перамешвала і палівала гарачыя цэпеліны, выкладзеныя на вялікую талерку. Зверху можна пасыпаць зелянінай кропу і пятрушкі. Ну, і як кажуць літоўцы: “Skanaus!” (смачна есці!)

Знешне гэта страва, можа, і не дужа прываблівая. Але адарвацца ад яе немагчыма, пакуль яшчэ плаваюць у каструлі апетытныя шэранькія клёцкі. Ці не таму адной са старажытных шляхецкіх забаў было спаборніцтва на колькасць з’едзеных калдуноў. Рэкарцмен мог з’есці больш за капу (60 штук). А ў 1939 годзе, калі Польшча і Літва падпісалі мірную дамову, у якасці культурнага абмену запрасілі ў Вільню дэлегацыю пісьменнікаў. На сядзібе ў сястры польскага журналіста Мельхіёра Ваньковіча адбыўся матч паміж літоўскімі і польскімі творцамі. У фінал выйшлі літоўскі паэт Людас Гіра і польскі Станіслаў Пясецкі. Да 72-х цэпелінаў яны ішлі язык у язык, пасля 72-га Гіра здаўся. Пясецкі праглынуў 73-ці калдун і пацягнуўся за наступнымі двума. Але суайчыннікі спынілі яго: нельга было так прыніжаць літоўцаў.

Ала СТРАШЫНСКАЯ.

Фота аўтара.